In 2019 ontving ik een mail van het Ministerie van BZK over een Wob-verzoek betreffende de invoering van Biometrie, waarvan de afwikkeling ruim 8 jaren (?) had geduurd, van 2011-2019. Dan moet het wel over iets bijzonders gaan. Er was correspondentie van mij met politici en Kamerleden in het dossier aangetroffen en daarom ontving ik de mail met de mogelijkheid van bezwaar. Dat we in een democratische rechtsstaat leven blijkt ook uit een andere reden. In mei 2000 woonde ik op uitnodiging van de toenmalige toezichthouder de Registratiekamer het Publiek Debat Biometrie in Den Haag bij Biometrie Uitnodiging Publiek Debat Registratiekamer . Het was de tijd dat privacywetgeving (Wet persoonsregistraties) al een decennium van kracht was en de ontwikkelingen voltrokken zich snel. Inmiddels is de de wet vervangen door de Wet bescherming persoonsgegeven (Wbp) die vervolgens is vervangen door EU privacywetgeving (AVG). Ook de naam van de toezicht houder is veranderd in de Autoriteit Persoonsgegevens. In het begin was en er in de samenleving weinig kennis over privacy. In september 1999 had toezichthouder de Registratiekamer het Engelstalige rapport gepubliceerd ‘At Face Value. On biometrical identification and privacy’. In zijn voorwoord schrijft de baas van de Registratiekamer Peter J. Hustinx, dat de maatschappelijke veranderingen de invoering van nieuwe veilige systemen voor identificatie en authenticatie vereist. De meest veelbelovende methode was volgens deskundigen ‘biometrische identificatie, oftewel het gebruik van unieke menselijke eigenschappen voor identificatie. In die begintijd ging het vooral om vingerafdrukken en irisscans. Omdat er talrijke voordelen en nadelen aan de invoering van dergelijke systemen kleven, werd het rapport gepubliceerd en als basis gebruikt voor het te houden Publiek Debat Biometrie. In het voorwoord wordt nadrukkelijk gesteld dat er naast de vele voordelen ook zorgen zijn over de privacybescherming. Als belangrijk nadeel wordt geschetst dat biometrie naast handhaving ook een sleutel kan zijn voor sociale registratie en registratie van bijvoorbeeld dagelijkse activiteiten die een beeld kunnen verschaffen over bijvoorbeeld gezondheid, ras en maatschappelijke activiteiten. In de decennia die volgden werden biometriesystemen uitgebreid naar o.a. stemherkenning, identificatie op grond van bijvoorbeeld gedrag of type-aanslagen en DNA.

Inmiddels is gezichtsherkenning een van de meest toegepaste biometrische systemen. Het systeem kan ook wordt ingezet zonder dat burgers het door hebben, bijvoorbeeld via slimme camera’s en sociale surveillancesystemen die worden gebruikt door bedrijven en overheden. Biometrie is anno 2026 mondiaal geïntegreerd, wordt toegepast voor paspoorten en rijbewijzen en biedt vele mogelijkheden voor rechtshandhaving (zaak Vaatstra) en veiligheid (bestrijding terrorisme en voorkomen van aanslagen). Helaas neemt ook het inzicht toe over de ontwrichtende gevolgen voor de veiligheid van burgers. Gebruik maar vooral misbruik van algoritmes in combinatie met cybercrime (hacken), komt steeds vaker voor en vormt anno 2026 een grove aantasting van de rechtsorde in ons land. Recente massale cyberhacks hebben veel materiele en immateriële schade veroorzaakt voor bedrijven en burgers. Risico’s die jarenlang kunnen doorwerken. De opsporing wordt belemmerd vanwege de grensoverschrijdende aspecten en statelijke betrokkenheid en medeplichtigheid (1). Er kwamen veel reacties op de biometrie-revolutie. Naast de zegeningen komen de zwaarwegende nadelen nadrukkelijk naar voren in de samenleving (2 en 3). Er is dus alle reden de invoering van biometrie te beschouwen als een belangrijke kwestie oftewel affaire.

Reacties van politici en privacy organisaties

Na het Publiek Debat Biometrie kwamen er veel reacties vanuit de politiek maar ook van privacy-organisaties. Ik kreeg reacties van Kamerleden en bewindslieden. Goed bedoeld, maar helaas werd toen door politici en anderen onvoldoende ingeschat hoe ingrijpend de maatregelen op langere termijn zouden uitwerken. Biometrie Reacties van Kamerleden en ministers Een vriendelijke ambtenaar vertelde mij dat het Wob verzoek ging over biometrische identificatie en volgens hem was het een van de meest omvangrijke Wob-verzoeken van een landelijke privacy-organisatie ooit, waarvoor veel extra personeel moest worden aangetrokken BZK Mededeling afwikkeling Wob-verzoek nam 8 jaar in beslag. Er was een decennium voor nodig om dat Wob-verzoek af te wikkelen. Ik merk daarbij op dat de link onder de ambtelijke tekst verwijst naar een pagina die inmiddels is opgeheven maar wel bereikbaar is via het archief van de Rijksoverheid. Naar aanleiding o.a. van recente hacks en andere vormen van cybercriminaliteit maakten diverse media onlangs, op 2/5/2026 bekend dat alle 60.000 politiemedewerkers worden toegerust om cybercriminaliteit aan te pakken. De helft van alle misdaad betreft online criminaliteit. Maar heeft dat met biometrie te maken? Jazeker. Biometrische systemen leveren een grote bijdrage aan persoonsregistratie bijvoorbeeld via systemen met algoritmes, gebruik van slimme camera’s etc. Bij recente hacks zijn van miljoenen slachtoffers gegevens gestolen, waaronder identificatie systemen met biometrische identificatie. Het zijn affaires die jaren kunnen doorwoekeren. Daarom is het goed dat hierop wordt geanticipeerd door preventie en handhaving. Foto: Jaap Spaans ‘Scanauto in woonwijk’.

Slagveld van de toekomst

Tekst ambtenaar BZK in relatie tot de afronding van het verzoek: citaat ‘Bij deze breng ik u graag op de hoogte van het feit dat het Wob-besluit, waarover wij in juli vorig jaar contact hadden, is afgerond en vandaag is gepubliceerd op Rijksoverheid.nl. Lees voor meer informatie daarover twee artikelen op de website jaapspaans.nl over mijn petitie aan de Tweede Kamer en mijn kritische kanttekening dat er geen Ministerie van Digitalisering in het leven is geroepen. Gezien de dominantie van het onderwerp in de samenleving, zou dat een noodzakelijke maar ook verantwoorde beleidskeuze zijn geweest. Over de gevolgen van AI op dit onderwerp zijn al kritische geluiden opgekomen, maar het is te vroeg voor een definitief oordeel. In het Nederlands Dagblad van 9/12/2017 kwam ik een bij deze publicatie passende term tegen ‘De vijand komt uit het stopcontact’ zie bron E verderop.

Bronnen Publicaties zijn van mij tenzij anders is aangegeven:

1. ‘At Face Value. On biometrical identification and privacy’. De Registratiekamer, 3 auteurs. September 1999. Te vinden op Internet.
2. Website Security.NL van 29 april 2026 ‘Stemopnames en identiteitsdocumenten gelekt bij AI-bedrijf’. Een datalek heeft 40.000 mensen geraakt waarbij hun stemopnames en identiteitsdocumenten zijn gestolen.
3. ‘Van privacyparadijs tot controlestaat. Misdaad en terreurbestrijding in Nederland aan het begin van de 21ste eeuw’. Uitgave Rathenau Instituut. 2007.
4. Overige bronnen. Ik was in de gelegenheid vele publicaties te verspreiden die ik zelf had geschreven dan wel die in media werden gepubliceerd en gerecenseerd n.a.v. mijn boeken of publicaties in bladen. Slechts een deel ervan vermeld ik in het volgende overzicht die verband houden met de publicaties. Ik werk nog aan een volledig overzicht van publicaties, lezingen en media-uitingen maar dat gaat om een uitgebreid dossier en vergt tijd..

A:’Big Brother maakt mens tot nummer’. Nieuwsblad vh Noorden, 12/01/1998  en ‘Biometrische identificatie wordt sleutelbegrip voor iedereen. Ed van Tellingen in het Dagblad vh Noorden 5/9/2002;

B:‘Herkenning via een levende pincode’. Reformatorisch Dagblad, 24-7-2002;

C:‘Slimme kaart kan doelgroepen isoleren of buitenspel zetten’. Drentse Courant, 7/7/1998;

D:’Veilig door een vingerafdruk?; EO-blad Visie 5/10/2002;

E:‘Spanning tussen privacy en toezicht’; . Recensie op een boek van mij door J.P. de Vries in het Nederlands Dagblad van 23/1/1998. Tevens ‘Slagveld van de toekomst’ redactionele publicatie in het ND van 9/2/2017, met als treffende omschrijving/quote ‘de vijand komt uit het stopcontact’ verwijzend naar hybride oorlogsvoering zoals cybercrime.

F:’Nieuw boek Jaap Spaans: Identificatie’. Hoogeveensche Courant. Uitgereikt aan Kamerlid Arie Slob van de CU;

G:‘De voor- en nadelen van biometrische identificatie’. Jaap Spaans in blad Uitdaging september 2000

H:’Biometrie in de praktijk’ en ‘De mens als cyborg’. Maandblad De Oogst, maart 2002 en februari 2015;

I:’Christenen en het informatietijdperk’ en ‘Themanummer De gecontroleerde mens’, Profetisch Perspectief, oktober 1999 en voorjaar 2003;

J:‘Geen vingerafdruk geen paspoort!’ en ‘Persoonsregistratie in een onveilige wereld’;  Jaap Spaans in Het Zoeklicht, 88e jaargang nr. 19 en 91e jaargang nr, 04;