Affaires komen regelmatig voor in ons land en het is goed dat daar aandacht aan wordt besteed. Taalkundig staat het begrip onder andere voor een relatie tussen personen. In de context van deze publicatie heeft het als betekenis ‘een kwestie’, ‘een uitvoeringsprobleem’ of zelfs ‘een schandaal’. De afgelopen decennia waren er in ons land affaires die een grote impact hadden op de samenleving. Bekend zijn de Toeslagenaffaire ook wel aangeduid als het Toeslagenschandaal, de Affaire rond de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen, de Lockheed Affaire, de Vuurwerkramp in Enschede, de DIS-Affaire, de Biometrie-Affaire, Dieselgate en sjoemelen met emissies van auto’s, de Bonnetjesaffaire en de Affaire Buikhuisen. De laatste ging over ‘biosociale criminologie’ oftewel aangeboren oorzaken van criminaliteit, waarop rond de eeuwwisseling nog een groot taboe rustte en die veel losmaakte. De DIS-Affaire uit de negentiger jaren van de vorige eeuw kan worden aangemerkt als een van de ernstigste crises in de psychologie. De Biometrie-Affaire kreeg begin 2000 veel aandacht in de media en leidde tot omvangrijke WOB-verzoeken Zie de nieuwe publicatie op https://www.jaapspaans.nl/geen-ministerie-voor-digitalisering-gemiste-kans/. Deze affaires kregen veel publiciteit en een aantal is nog niet afgewikkeld. De Toeslagenaffaire en de Afhandeling Aardbevingsschade Groningen duren voort tot op de dag van vandaag. De Toeslagenaffaire werd in grote mate veroorzaakt en verergerd door disfunctionele digitalisering, algoritmische sturing en gebrekkige IT-systemen bij een overheidsdienst. Bij kleinere affaires ging het onder andere over aanbestedingen van defensiemateriaal en uit de hand lopende kosten van langlopende militaire aankopen en ingrijpende veranderingen bij de krijgsmacht. Een aantal affaires leidde tot parlementaire enquêtes. Gelet op het snel groeiende belang van defensie, de Wapenwedloop en de huidige spannende geopolitieke situatie, moeten die affaires worden beschouwd als een leerproces. Bij de Affaire Buikhuisen volgde er pas na decennia eerherstel (zie bronnen). Nederland is niet uniek. Ook in het buitenland komen regelmatig affaires voor zoals de historische Dreyfusaffaire in Frankrijk, de Watergate-affaire in de VS en recentelijk in het Verenigd Koninkrijk het ‘Post-office software scandal’. Die affaire is gelet op de actualiteit belangrijk, omdat ook in ons land digitalisering een steeds dominantere rol speelt in alle sectoren van de samenleving. De DIS-Affaire bereikte een climax door de presentatie van een zeer kritisch advies van de Gezondheidsraad aan de Minister van VWS op 27 januari 2004. Volgens inschattingen van deskundigen dient de volgende affaire zich hier al aan rond de WIA-uitkeringen, waarvan de uitvoering berust bij het UWV oftewel Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. Een uitvoeringsprobleem dus. Affaires hebben direct of indirect vaak te maken met overheidsbeleid en is er een verband met grondrechten, zoals openbaarheid van bestuur, vrijheid van meningsuiting, integriteit en de uitvoering van overheidsbeleid in de zorg en andere overheidssectoren. De toegenomen complexiteit van de samenleving speelt daarbij een belangrijke rol. Affaires worden in overheidsstukken vaak uitgebreid beschreven. Ik wil trachten die zoveel mogelijk in laagdrempelig taalgebruik te belichten.

Affaires hebben vaak te maken met overheidsbeleid. Foto: Jaap Spaans ‘Parlementsgebouwen Den Haag

Bronnen

—Vrij Nederland, ‘Piet Grijs en Buikhuisen’, door Misha Cohen, 15 oktober 2005.–Tevens: ‘Eerherstel voor verguisde criminoloog Buikhuisen, website Rechtenstudie, gedownload 20 april 2014. Deze bron beknopt geparafraseerd en geciteerd. –‘Is ons brein voorspelbaar’ Jaap Spaans in Het Zoeklicht, 90 jaargang nr. 17. ‘Een kijkje in het hoofd van de delinquent’, Jaap Spaans in maandblad De Oogst, december 2006.

—’De affaires in 13 jaar premierschap Rutte’. NOS-Nieuws 11 juli 2023. Tevens website De Nederlandse Grondwet Politieke integriteitsindex 2022: recordaantal affaires, –NOS Nieuws 23 januari 2025 ‘Stevige ingreep nodig bij herstel toeslagenaffaire’, zegt spoedcommissie. ‘De Rekening voor Rutte. De Teevendeal, het bonnetje en de politieke prijs voor leugens’. Boek van Bas Haan. Uitgave Prometheus Amsterdam, 2017.

–‘NOS Nieuws, 8 juli 2025 ‘Zeker dertien zelfdodingen door Brits Post Office-schandaal. Tevens Nieuwsbericht RTL Nieuws van 8 juli 2025 ‘Post Office-schandaal: Honderden Britten veroordeeld door fout in software: ‘Enorme rechterlijke dwaling’. En You Tube film over deze omvangrijke affaire. The Post-office Scandal explained: –Website Algemene Rekenkamer over tussentijdse rapportage: ‘ Signalen van fouten in WIA-uitkeringen werden niet opgemerkt’. Nieuwsbericht van 09/04/2025. Tevens Kamerbrief van de president van de Algemene Rekenkamer aan de voorzitter van de Tweede Kamer van 9 april 2025. —Omvangrijk advies ‘Omstreden Herinneringen’ van de Gezondheidsraad aan de Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport van 27 januari 2004 .