Categorie: Uncategorized

HET BRITSE POST-OFFICE SCHANDAAL

De bekende Britse fysicus wijlen Stephen Hawking die volgens bronnen bijna volledig verlamd was door de spier- en zenuwziekte ALS, was in zijn leven voor communicatie en mobiliteit in belangrijke mate afhankelijk van moderne toepassingen als een elektrische rolstoel en spraaktechnologie. Bij deze technologie werd gebruik gemaakt van een elementaire vorm van Artificiële Intelligentie (AI). Hij wordt door velen beschouwd als een briljante wetenschapper. Ondanks zijn wetenschappelijke achtergrond verklaarde hij in 2014 dat de ontwikkeling van volledige AI erg nuttig IS maar het einde van de mensheid kan inleiden. De technologie zal zich volgens hem sneller ontwikkelen dan de biologische evolutie en de mensheid verdrukken. Er zijn meer kritische geluiden, maar ook positieve geluiden van wetenschappers die juist van mening zijn dat AI een positieve kracht zal zijn (1). De praktijk leert dat de digitalisering van de samenleving veel zegeningen oplevert, maar inmiddels worden ook de zwaarwegend nadelen merkbaar in de samenleving. De rechtsorde aantastende cybercriminaliteit neemt ongekende vormen aan, waartegen veel burgers zich onvoldoende kunnen wapenen. De afwikkeling van de Toeslagenaffaire is uitgegroeid tot een zware financiële en psychologische last voor de samenleving. Disfunctionele digitalisering, algoritmische sturing en gebrekkige IT-systemen bij een overheidsdienst speelden volgens deskundigen daarbij een belangrijke rol. Ik kom daar in een uitgebreidere webpublicatie t.z.t. op terug. Het Britse Post Office schandaal leidde tot zeker dertien zelfdodingen en een omvangrijke rechterlijke dwaling. Belangrijk om er kennis van te nemen, want hetzelfde zou ook de burgers in andere landen kunnen  overkomen (2).

Het Post Office Scandal

Zelden heeft een schandaal zoveel losgemaakt als het Britse ‘Post Office Scandal’. De Post Office, een privaat bedrijf met de staat als enig aandeelhouder, sleepte tussen 2000 en 2015 onschuldige ‘postmasters’ (postkantoorhouders) voor de rechter. Een problematisch boekhoudsysteem van een multinational was er de oorzaak van, dat onschuldige mensen in de gevangenis terechtkwamen. Ruim 3500 postkantoorhouders werden beschuldigd van diefstal of fraude. Zo’n 900 van hen werden veroordeeld. Meer dan 230 kwamen in de gevangenis terecht. Een aantal van hen pleegde uit wanhoop zelfmoord en velen zijn overleden door spanning, voordat hun naam kon worden gezuiverd. Uit wanhoop ging een aantal slachtoffers auto mutileren. Het wordt wel de grootste gerechtelijke dwaling uit de Britse geschiedenis genoemd. En dat allemaal door een hardnekkige softwarefout, die jarenlang kon doorwoekeren en tot op de dag van vandaag de gemoederen bezig houdt (3). Uiteindelijk werd de oorzaak van het schandaal openbaar door enige vastberaden slachtoffers. Dat het een eyeopener mag zijn voor de vele burgers in ons land, die de digitale ontwikkelingen niet kunnen bijhouden en tussen de wal en het schip dreigen te belanden, dan wel voor hun veiligheid in toenemende mate zijn aangewezen op mensen in hun omgeving.

Deze website leent zich niet voor uitgebreide dan wel omvangrijke beschrijvingen. Voor meer info verwijs ik naar de bronnen/video’s met name onder 4 en 5 onder trefwoord ‘Post Office Scandal’.

Bronnen:

  1. ‘Stephen Hawking: ‘Artificiele Intelligentie bedreigt mens’. Bron: BBC/The Guardian, 03-12-2014 door Jvt. Korte parafrasering en citaat.
  2. NOS Nieuws, 8 juli 2025 ‘Zeker dertien zelfdodingen door Brits Post Office-schandaal. Tevens Nieuwsbericht RTL Nieuws van 8 juli 2025 ‘Post Office-schandaal: Honderden Britten veroordeeld door fout in software: ‘Enorme rechterlijke dwaling’.
  3. Post Office-schandaal blijft gemoederen in Verenigd Koninkrijk verhitten’. NOS Nieuws, 28-01-2024. Door Fleur Launspach, correspondent VK en Ierland. Enige korte parafraseringen en citaten.
  4. In ons land was er een uitgebreide reportage op de publieke omroep BNN/VARA https://npo.nl/start/serie/mr-bates-vs-the-post-office/afleveringen.
  5. Op You Tube staan talrijke video’s over deze omvangrijke affaire onder trefwoord ‘The Post-office Scandal Explained’. Aanbevolen is de 5 minuten durende Engelstalige video waarin de essentie en hoofdlijnen van de affaire/schandaal worden geanalyseerd.‘Analysis: What was impact of Post Office scandal?’.

 

 

 

De Affaire Buikhuisen

Hoogleraar Criminologie Wouter Buikhuisen  wilde in de zestiger jaren onderzoek doen naar de socio-biologische aspecten van criminaliteit. en wilde een integratie tot stand brengen tussen neurofysiologie, endocrinologie en psychophysiologie. Dat riep zoveel weerstand op in de samenleving, dat hij werd ontslagen en moest emigreren naar Spanje. Pas vele jaren later volgde eerherstel. 

Biosociale Criminaliteit

Wouter Buikhuisen was hoogleraar criminologie en zocht aan het einde van de zeventiger jaren naar aangeboren oorzaken van agressie en bepaalde vormen van criminaliteit, de biosociale criminaliteit. Op die wetenschap rustte lange tijd een taboe, want men ging men ervan uit dat criminaliteit vooral het gevolg was van gedrag, gebroken gezinnen, sociale situatie en relatieproblemen. Eind zeventiger jaren heerste in links Nederland de gedachte dat maatschappelijke wantoestanden, autoritaire ouders en ongelijkheid de bronnen waren van alle kwaad. Als de economische ongelijkheid zou zijn overwonnen zou ook de criminaliteit afnemen. Buikhuisen was in 1965 tijdens de Flower Power tijd gepromoveerd op de ‘achtergronden van nozemgedrag’ en bedacht in die tijd het begrip provo. Na hoogleraar te zijn geweest in Groningen en onderzoeker bij het Ministerie van Justitie, werd hij in 1978 benoemd tot hoogleraar Criminologie en Penologie (wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoeken van de effectiviteit van  straffen) aan de Universiteit van Leiden.

De publicaties van Buikhuisen over zijn onderzoek stuitten op controverse in de samenleving en een golf van kritiek op zijn gedachtengoed in wetenschap en media (bronnen 1 en 2). Hij kreeg te maken met doodsbedreigingen, werd ontslagen als hoogleraar en emigreerde gefrustreerd naar Spanje. Hij had zich amper verdedigd tegen de vele kritische publicaties. Hij werd zelfs beschuldigd van sympathie voor de ideeën van een nazi-arts. Uiteindelijk waren het niet de media alleen die hem bekritiseerden. De meest vernietigende kritiek kwam uit wetenschappelijke hoek, waaronder vrijwel alle criminologen. De grimmige strijd nam geleidelijk aan af. In 2009 bezocht de decaan van de Leidse universiteit de toen 75-jarige criminoloog op in Spanje en bood hem zijn excuses aan (3 en 4). Vanaf dat moment kwam er een einde aan de Affaire Buikhuisen. Foto: Jaap Spaans Gebouw van de Universiteit van Leiden waar Buikhuisen indertijd hoogleraar was

De actualiteit

Ik schreef in die tijd voor diverse bladen en was ook nogal kritisch over de denkbeelden van Buikhuisen. Inmiddels ben ik er genuanceerder over gaan denken, nadat ik zelf in de familie te maken kreeg met een ernstige genetische ziekte. In diverse publicaties beschreef ik die voor mij nieuwe situatie (7 en 8). Genetica is een ontwikkeling die niet meer te stoppen is maar waarbij ook excessen kunnen optreden. Tijden kunnen veranderen. Omdat de druk op de ggz in ons land toeneemt lanceerde de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie op 27 januari 2025 het ‘Perspectief op een mentaal gezonder Nederland’ met vier belangrijke kernpunten (9). Meer dan drie miljoen volwassenen worstelen volgens het perspectief met hun mentale gezondheid. Naast erfelijke factoren en situaties die psychische klachten kunnen veroorzaken zoals belastende omgevingsfactoren, stijgt het aantal volwassenen met een psychische aandoening door toenemende maatschappelijke zorgen en prestatiedruk. In de media en de zorg worden we dagelijks geconfronteerd met visies en opvattingen waarvoor Buikhuisen in zijn tijd nog werd gedemoniseerd. Hij wilde een integratie tot stand brengen tussen inzichten uit de criminologie en de neurofysiologie, endocrinologie en psychofysiologie om afwijkend gedrag te verklaren. Dergelijk onderzoek vindt anno 2025 dagelijks plaats in bijvoorbeeld Het Pieter Baan Centrum. In een publicatie over neurowetenschap en de aanpak van jeugdcriminaliteit in een christelijk dagblad, werd zelfs gepleit voor onderzoek van de hersens van jonge criminelen (6). Dat zou in de tijd van Buikhuisen nog ondenkbaar zijn geweest. Uiteraard kunnen er kanttekeningen en vragen bij worden geplaatst op grond van ethiek of levensbeschouwing. Maar de discussie kunnen we niet negeren. Een vervolgpublicatie sluit ik dan ook niet uit.

Bronnen

  1. Vrij Nederland, Piet Grijs en Buikhuisen, door Mischa Cohen, 15 oktober 2005.
  2. Het Parool, najaar 1999, ‘Buikhuisen mag nog steeds niet’, door Hans van Maanen
  3. NL archief, 13 februari 2009. ‘Buikhuisen heeft toch gelijk’.
  4. Pedagogiek in de Praktijk ‘De affaire Buikhuisen’, 1 juni 2005, door Theo Doreleijers.
  5. Rechtenstudie, Sdu uitgevers ‘Eerherstel voor verguisde criminoloog Buikhuisen, 9 december 2009.
  6. ‘Onderzoek hersens jonge criminelen. Ellen de Visser in het Nederlands Dagblad van 2 februari 2017
  7. Maandblad De Oogst, december 2006, ‘Een kijkje in het hoofd van de delinquent, door Jaap Spaans tevens ‘In de hersenscan voor een sollicitatie’? De Oogst oktober 2007.
  8. Het Zoeklicht, 90ejaargang 17 Jaap Spaans ‘Is ons brein voorspelbaar?’.
  9. Initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, de Nederlandse ggz, Mind en het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) ‘Perspectief op een mentaal gezonder Nederland’, gepresenteerd op 27 januari 2025. Korte parafrasering en citaat.

 

 

 

-Affaires binnen de krijgsmacht

Door de spannende situatie op de wereld is er een nieuwe wapenwedloop ontstaan. Belangrijke oorzaak is dat de veiligheid in delen van de wereld wordt bedreigd. Ik schreef eerder al over het onderwerp hybride oorlogsvoering. Het opmerkelijke van de nieuwe ontwikkeling is dat de veiligheid niet alleen wordt bedreigd door conventionele en nucleaire wapensystemen, maar ook door hybride aanslagen op infrastructuur die een verlammend effect kunnen hebben op een samenleving. Ik wees daar al op in mijn boekje De Cybersamenleving uit 2013 dat gratis kan worden gedownload van mijn persoonlijke website hoofdstuk 11  https://www.jaapspaans.nl/nieuw/wp-content/uploads/2017/03/Cybersamenleving-CVBW.pdf In deze moderne tijd zijn we in belangrijke mate afhankelijk van digitale systemen in de ruimste zin van het woord. Schade aan die systemen kan grote gevolgen hebben voor de economische situatie in een samenleving maar ook voor andere sectoren die belangrijk zijn voor burgers, overheden, bedrijven en andere organisaties zoals ziekenhuizen en zorginstellingen, de transportsector en banken. Als die systemen het laten afweten kan er grote chaos ontstaan. Aan die risico’s is onvoldoende gedacht bij de ontwikkeling van digitale systemen. Onlangs werd bekend dat de Kustwacht intensiever gaat controleren op schepen die schade willen toebrengen aan de vele kabels die zich bevinden op de bodem van de Noordzee en andere zeeën. Deze kabels worden gebruikt voor communicatie maar bijvoorbeeld ook om energie van windmolens naar het vasteland te transporteren. Het maakt onze samenleving kwetsbaar, maar gelukkig zijn overheden en bedrijfsleven bezig met een inhaalslag, maar dat vergt tijd investeringen en een mentaliteitsomslag. Op 3 april 2025 berichtte Ria Cats in Het Financieele Dagblad van 3 april over de aanstelling van Mark Rutte als secretaris-generaal van de NAVO. De kop boven de publicatie sprak boekdelen ‘Rutte: Trump bedoelt het allemaal niet zo met Groenland, Canada en Europa’ (citaat). Of die visie correct was laat ik aan de lezers over.
De aankoop van kostbare wapensystemen als raketsystemen, radarapparatuur, onderzeeboten, pantservoertuigen en schepen voor de Marine gaan bijna altijd via aanbestedingsprocedures waarbij door vele belanghebbende partijen wordt gelobbyd. Het probleem van deze tijd is dat berekeningen voor langlopende aankopen in hoge mate worden beïnvloed door veranderingen in de samenleving als inflatie, loonkosten, kosten voor grondstoffen die in wapens moeten worden verwerkt en worden bepaald door de wet van vraag en aanbod. Om een voorbeeld te geven Het Binnenhof wordt gerestaureerd en jaarlijks wordt het bedrag daarvoor aangepast en dan gaat het om vele honderden miljoenen euro’s. Hetzelfde maar dan in nog sterkere mate geldt voor aanschaf van defensiemateriaal met lange levertijden. Gelukkig kunnen we lering trekken uit drie historische affaires bij Defensie. De Generaalsruzie, de Walrusaffaire en De Lachende Generaal. Bronnen zijn onder andere te vinden op de website van het Nederlands Veteraneninstituut. (1 en 2).
Defensieaffaires

Begin jaren zeventig was er grote onvrede over allerlei veranderingen binnen de krijgsmacht. Ik diende toen zelf vier jaren als beroepsmilitair in het leger bij de School Reserve Officieren en Kader Infanterie in Ermelo (SROKI). Belangrijke verandering die zich in die tijd voltrok was dat dienstplichtige militairen meer vrijheden kregen. Zo werd de groetplicht afgeschaft en soldaten mochten voortaan lang haar hebben. De Nederlandse krijgsmacht kreeg de reputatie van ‘hippieleger’. Teveel inspraak zou het militaire gezag en de discipline ondermijnen en de weerstand van generaals was begrijpelijk. Zelfs bij de SROKI waar ik als instructeur werkte was die weerstand voelbaar. Toch waren de dienstplichtigen die zich daar moesten melden wel gemotiveerd, omdat zij doorgaans een hoog opleidingsniveau hadden en de dienstplicht beschouwden als een stap in een carrière na de dienst. Het kostte een sergeant-instructeur vaak wel inspanning om goed met de toekomstige en hoogopgeleide kaderleden en officieren te communiceren. Toen de stofwolken van het conflict waren neergedwarreld, bleek dat de Generaalsruzie minstens vijf generaals de das had omgedaan. Niemand werd ontslagen. Ze stapten alle vijf zelf op. In hoeverre de situatie heeft bijgedragen aan de oprichting van het huidige beroepsleger is moeilijk in te schatten. Wel is het een vaststaand feit dat Europa, gelet op de huidige geopolitieke spanningen, grote problemen heeft. De getalsmatige afbraak van de krijgsmacht heeft decennia geduurd en het is een illusie te denken dat dit in een aantal jaren kan worden opgelost. Ondanks de wake-up call die de afgelopen weken over Europa is uitgestort, worden verdeeldheid en economische belangen niet in korte tijd overbrugd. Tenzij de situatie echt urgent wordt en dat sluit ik niet uit. Niet voor niets hanteert de secretaris-generaal van de NAVO oud premier Marc Rutte tegenwoordig regelmatig het woord oorlog en oorlogsmentaliteit. 

Bezuinigingswoede

De Walrusaffaire en de Generaalsruzie houden verband met enorm kostenoverschrijdingen bij aanbestedingen voor de Walrus-onderzeeboten. De vier onderzeeboten kostten uiteindelijk twee miljard  gulden terwijl ze op 120 miljoen gulden per boot waren begroot. Nieuwe onderzeeboten zijn afgelopen jaar al besteld in Frankrijk en onze portemonnee moet verstandig worden beheerd. Hoge budgetoverschrijdingen kunnen grote gevolgen hebben voor alle burgers. Andere begrotingen zullen opdraaien voor de groei van het defensiebudget, zoals de zorgsector en het sociale vangnet. De andere affaire gaat over generaal van der Vlis die in 1994 werd geconfronteerd met opdrachten waar hij niet achter stond, met als gevolg dat hij ontslag nam als chef van de Defensiestaf. Hij kon zich niet vinden in de overheidsbeslissing om de net opgerichte Luchtmobiele Brigade naar Srebrenica te sturen. Hij vond dat Dutchbat te licht bewapend was en niet goed voorbereid om de moslimenclave te beschermen. Laat de lezer zelf oordelen of dit lessen voor de toekomst zijn. Het was de tijd dat de Vereniging van Dienstplichtige Militairen (VVDM) grote invloed had binnen de politiek en de krijgsmacht (1 en 2).

Foto’s Jaap Spaans. Ministerie van Defensie aan het Plein in Den Haag, Er was duurzame vrede dachten we, dus kazernes werden massaal getransformeerd tot luxe appartementencomplexen, onderzeeboot Marine museum Den Helder.

Bronnen: parafraseringen en citaten uit onderstaande bronnen

1.Politieke affaires – Nederlands Veteraneninstituut

2. VVDM De vakbond voor dienstplichtigen – collectie – Nationaal Militair Museum

AFFAIRES

Affaires komen regelmatig voor in ons land en het is goed dat daar aandacht aan wordt besteed. Taalkundig staat het begrip onder andere voor een relatie tussen personen. In de context van deze publicatie heeft het als betekenis ‘een kwestie’, ‘een uitvoeringsprobleem’ of zelfs ‘een schandaal’. De afgelopen decennia waren er in ons land affaires die een grote impact hadden op de samenleving. Bekend zijn de Toeslagenaffaire ook wel aangeduid als het Toeslagenschandaal, de Affaire rond de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen, de Lockheed Affaire, de Vuurwerkramp in Enschede, de DIS-Affaire, de Biometrie-Affaire, Dieselgate en sjoemelen met emissies van auto’s, de Bonnetjesaffaire en de Affaire Buikhuisen. De laatste ging over ‘biosociale criminologie’ oftewel aangeboren oorzaken van criminaliteit, waarop rond de eeuwwisseling nog een groot taboe rustte en die veel losmaakte. De DIS-Affaire uit de negentiger jaren van de vorige eeuw kan worden aangemerkt als een van de ernstigste crises in de psychologie. De Biometrie-Affaire kreeg begin 2000 veel aandacht in de media en leidde tot omvangrijke WOB-verzoeken Zie de nieuwe publicatie op https://www.jaapspaans.nl/geen-ministerie-voor-digitalisering-gemiste-kans/. Deze affaires kregen veel publiciteit en een aantal is nog niet afgewikkeld. De Toeslagenaffaire en de Afhandeling Aardbevingsschade Groningen duren voort tot op de dag van vandaag. De Toeslagenaffaire werd in grote mate veroorzaakt en verergerd door disfunctionele digitalisering, algoritmische sturing en gebrekkige IT-systemen bij een overheidsdienst. Bij kleinere affaires ging het onder andere over aanbestedingen van defensiemateriaal en uit de hand lopende kosten van langlopende militaire aankopen en ingrijpende veranderingen bij de krijgsmacht. Een aantal affaires leidde tot parlementaire enquêtes. Gelet op het snel groeiende belang van defensie, de Wapenwedloop en de huidige spannende geopolitieke situatie, moeten die affaires worden beschouwd als een leerproces. Bij de Affaire Buikhuisen volgde er pas na decennia eerherstel (zie bronnen). Nederland is niet uniek. Ook in het buitenland komen regelmatig affaires voor zoals de historische Dreyfusaffaire in Frankrijk, de Watergate-affaire in de VS en recentelijk in het Verenigd Koninkrijk het ‘Post-office software scandal’. Die affaire is gelet op de actualiteit belangrijk, omdat ook in ons land digitalisering een steeds dominantere rol speelt in alle sectoren van de samenleving. De DIS-Affaire bereikte een climax door de presentatie van een zeer kritisch advies van de Gezondheidsraad aan de Minister van VWS op 27 januari 2004. Volgens inschattingen van deskundigen dient de volgende affaire zich hier al aan rond de WIA-uitkeringen, waarvan de uitvoering berust bij het UWV oftewel Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. Een uitvoeringsprobleem dus. Affaires hebben direct of indirect vaak te maken met overheidsbeleid en is er een verband met grondrechten, zoals openbaarheid van bestuur, vrijheid van meningsuiting, integriteit en de uitvoering van overheidsbeleid in de zorg en andere overheidssectoren. De toegenomen complexiteit van de samenleving speelt daarbij een belangrijke rol. Affaires worden in overheidsstukken vaak uitgebreid beschreven. Ik wil trachten die zoveel mogelijk in laagdrempelig taalgebruik te belichten.

Affaires hebben vaak te maken met overheidsbeleid. Foto: Jaap Spaans ‘Parlementsgebouwen Den Haag

Bronnen

—Vrij Nederland, ‘Piet Grijs en Buikhuisen’, door Misha Cohen, 15 oktober 2005.–Tevens: ‘Eerherstel voor verguisde criminoloog Buikhuisen, website Rechtenstudie, gedownload 20 april 2014. Deze bron beknopt geparafraseerd en geciteerd. –‘Is ons brein voorspelbaar’ Jaap Spaans in Het Zoeklicht, 90 jaargang nr. 17. ‘Een kijkje in het hoofd van de delinquent’, Jaap Spaans in maandblad De Oogst, december 2006.

—’De affaires in 13 jaar premierschap Rutte’. NOS-Nieuws 11 juli 2023. Tevens website De Nederlandse Grondwet Politieke integriteitsindex 2022: recordaantal affaires, –NOS Nieuws 23 januari 2025 ‘Stevige ingreep nodig bij herstel toeslagenaffaire’, zegt spoedcommissie. ‘De Rekening voor Rutte. De Teevendeal, het bonnetje en de politieke prijs voor leugens’. Boek van Bas Haan. Uitgave Prometheus Amsterdam, 2017.

–‘NOS Nieuws, 8 juli 2025 ‘Zeker dertien zelfdodingen door Brits Post Office-schandaal. Tevens Nieuwsbericht RTL Nieuws van 8 juli 2025 ‘Post Office-schandaal: Honderden Britten veroordeeld door fout in software: ‘Enorme rechterlijke dwaling’. En You Tube film over deze omvangrijke affaire. The Post-office Scandal explained: –Website Algemene Rekenkamer over tussentijdse rapportage: ‘ Signalen van fouten in WIA-uitkeringen werden niet opgemerkt’. Nieuwsbericht van 09/04/2025. Tevens Kamerbrief van de president van de Algemene Rekenkamer aan de voorzitter van de Tweede Kamer van 9 april 2025. —Omvangrijk advies ‘Omstreden Herinneringen’ van de Gezondheidsraad aan de Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport van 27 januari 2004 .